Botsing van culturen

De NRC had vandaag veel aandacht voor de inlichtingendiensten. Over politieke beïnvloeding, instroom van louter hoog opgeleiden en zwijgplicht van de medewerkers van de AIVD.

Allemaal onderwerpen, die toevallig of niet de afgelopen weken mijn aandacht hadden getrokken. Normaal gesproken voel ik me niet zo aangetrokken tot spionageromans, maar nu heb ik net twee gelezen. De Britse John le Carre met de Erfenis van spionnen en Spaanse Javier Marias met Berta Isla.

De eerste zou je kunnen koppelen aan politieke beïnvloeding of in ieder geval onbegrip van politici na de Koude Oorlog. De tweede is een prachtig literair portret van wat inlichtingenwerk doet binnen een persoonlijke relatie, dus ook de zwijgplicht. Wat mij in de NRC evenwel het meest trof was het interview met bijzonder hoogleraar inlichtingendiensten en oud-AIVD'er Paul Abels.

Hij sprak zijn zorg uit over de instroom van louter hoog opgeleide medewerkers. Gekscherend had hij het over D66-dames met bakfietsen, die 's morgens eerst de kinderen naar school hadden gebracht. Met een schok herkende ik dit beeld uit mijn tijd als journalist.

In de begin fase waren mijn collega's ook wat een vreemd samenraapsel van meestal mannen met heel diverse achtergrond. Een enkele academicus, maar veelal afgebroken studies en vrijblijvende hbo-opleidingen. Zo was er de kok op de grote vaart, de gesjeesde student Duits en ex-bankemployee, de vrouwelijke chef, ongetrouwd en met secretaresse-achtergrond, een aantal afgehaakte sociale academie-studenten.

Volgens Abels waren er in zijn tijd bij de BVD, voorganger van de AIVD, ook veel van dit soort ietwat rare types, maar wel met een levenswijsheid en slimheid om ergens binnen te komen. Kom daar nog maar eens op met al die carrière types met academische opleiding, leek hij te zeggen, die op gezette tijden moeten werken wegens huiselijke verplichtingen.

Gek dat heb ik ook vaak gedacht in de journalistiek. Na onze garde kwamen er louter academici binnen, veel vrouwen. Op zich vonden wij dat prima en zelf heb ik er wel voor gepleit mensen aan te nemen die hoger en breder waren opgeleid, dan wel een bredere voorgeschiedenis hadden.

Toch stak het wel eens, dat met die nieuwe collega's ook huiselijke beslommeringen hun entree deden. Waar wij immer beschikbaar werden geacht, was de nieuwe generatie toch wat meer nine to five. Harde werkers, daar niet van. Maar de journalistiek leek voor hen ook maar een loopbaan. U vraagt, wij schrijven.

Het was allemaal wel begrijpelijk. Dat wij zo vrij beschikbaar waren, hadden we vaak te danken aan de opofferingen van onze partners. En die opofferingsgezindheid is er niet meer met vrouwen die hun eigen loopbaan nastreven. Terecht, maar wel strijdig met wat de journalistiek vraagt.

Misschien is dat ook wel het probleem van de media, die moeilijk aansluiting vinden met wat onder gewone mensen leeft. Dat heeft niets met populisme te maken, maar met een levensstijl, die je in contact brengt met een heel breed publiek op soms onmogelijke tijdstippen.

Zonder te verzinken in de verzuchting dat vroeger alles beter was, overvalt me een zekere weemoed. Er is weinig aan te doen, maar hoe het dan wel moet zou ik niet weten. En dat stemt tot treurigheid en ook tot enige somberheid. Wie controleert de duistere machten, als niemand meer in het duister wil werken.

Een jaar van verwachting

Van een beetje afstand wordt een mens niet minder. Er gaan veel dagen voorbij dat ik niet aan Friesland denk. Maar ja, met het jaar van de Culturele Hoofdstad kun je er niet omheen. Er gebeurt van alles.

Dankzij de digitale snelweg word je van veel gewaar. Zo begrijp ik dat de tweede Hoofdstad, Valleta op Malta, het van het spektakel moet hebben en Leeuwarden van het gevoel. Dat lijkt me een publicitair nadeel. Zoals ik hier uit de krant al had begrepen, wordt Malta vaker vermeld dan Leeuwarden en de laatste ook nog alleen vanwege Mata Hari.

Maar de provincie heeft meer in gedachten. Ha, alleen Culturele Hoofdstad, daar red je het niet mee. Dus is er iemand op het idee gekomen een van Europa's grote wielerevenementen in Friesland te laten beginnen. Het mooiste zou natuurlijk de Tour de France zijn, maar ach de Giro van Italië is een mooie troostprijs en als dat ook niet lukt, dan de Spaanse Vuelta maar. Het kost een paar miljoentjes, maar dan heb je ook wat.

De Leeuwarder Courant bericht erover. Is het verbeelding of heeft schrijver Willem Bosma, enthousiast wielrenner, er toch wat twijfels bij? Zo in de laatste alinea komt toch iets van de waanzin van de plannen naar voren. Zo van de Tour kan nog, want de fietsers kunnen met twee etappes in Frankrijk zijn, maar de Giro en de Vuelta, dat wordt toch echt vliegtuigwerk. Dat past niet zo waar men de mond vol heeft van duurzaamheid.

De LC bericht ook over de nieuwste fraude in de melkveehouderij, de trots van veel Friezen en vooral politici. Een beetje terughoudendheid proeft men hier in vergelijking met landelijke kranten, die het nu wel hebben gehad met de sjoemelende subsidievreters. Maar in de LC mag de boerenbond LTO nog twijfels uiten, niets van gemerkt dus. Is het dan wel waar? Je zou bijna zeggen, in Friesland zijn de boeren vast niet zo slecht. Maar dat durft men toch niet aan.

Maar vooruit het komend weekeinde zal dit allemaal vergeten zijn, want start het jaar van de Culturele Hoofdstad. En het wordt een fenomenaal evenement, zo mogen we nu na jaren van geruzie en twijfels begrijpen. Niks geen gezeur meer over fonteintjes in de mist. We zijn groots als provincie. Alleen jammer van het weer deze winter.

Wat was het mooi geweest, een Elfstedentocht erbij. Maar helaas het is wat een sompige bedoening na maanden van sombere luchten en natte klei. Het idee om heel Friesland mee te laten doen, kan beter even in de koelkast. In de stad valt het moeras niet zo op. En zo'n Lan fan Taal bij de Oldehove dat is toch een aanwinst. Zulks kan niet op het platteland tussen de frauderende boeren.

Misschien moet ik dit jaar toch maar even een kijkje nemen. Het zal vast de moeite lonen. Daar kan mijn huidige omgeving niet tegen op. Al moet ik toegeven dat de dagelijkse hoeveelheid zon, de reis naar het kille moeras toch wat minder aantrekkelijk maakt. Maar goed, voor cultuur moet je wat over hebben.

Weg met de verbinding

Ja, ja, de roep om verbinding klinkt almaar luider. In een klimaat van almaar sterkere polarisatie is dat heel begrijpelijk. En toch heeft het een bedenkelijke kant. Verbinding tot wat, dat is de vraag.

Zo stond afgelopen weekeinde een bijeenkomst van de Nederlandse Leeuw ook al in het teken van de verbinding. Tja, erg verbindend was het allemaal niet met vooral veel aandacht voor de nare kanten van immigratie en toch vooral veel nogal erg rechtse prietpraat.

Dat is inderdaad opmerkelijk die roep om verbinding van rechts. Ter linkerzijde hoor je dat veel minder. Het is een beetje zo van, kom dan op als je durft. Ga dan het debat aan en als je dat weinig zinvol vindt word je gelijk afgeserveerd als laf.

We moeten redelijker worden, dat is de strekking. Al dat fanatisme van anti-racisten, klimaatalarmisten, metoo-dames, daar worden we niet beter van. Het is allemaal niet zo zwart-wit, zo klinkt het. En dat gaat erin als een preek in een ouderling.

Toch wil het er bij mij niet in. Er deugt iets niet aan die roep om redelijkheid. Het komt misschien vooral doordat we het nu van conservatieve zijde horen. Dan moet ik toch weer denken aan de Nederlandse landbouw.

Decennia hebben natuurorganisaties na een korte periode van polarisering, de hand gereikt aan de boeren. Natuur en landbouw moesten er samen uitkomen. Ondertussen is er helemaal niets gebeurd. Nou ja, niets. De intensivering en schaalvergroting zijn nog een stapje sneller gegaan. Het landschap is nog verder aangetast. En nog altijd geloven sommigen in de paradox van de natuur-inclusieve landbouw.

Het nieuwe Friese boegbeeld van de redelijkheid is Jenny Douwes, de dame achter het blokkeren van demonstranten tegen Zwarte Piet in Dokkum. Nee, helemaal niet extreem-rechts. Dat mochten we niet zeggen. Janny is gewoon een verstandige zakenvrouw met het hart op de goede plek en heel redelijk.

Dat ze een wat overmatige belangstelling heeft voor de extremere vormen van rechts Nederland moeten we haar maar vergeven. Dat Telegraaf en Geen Stijl zo gek met haar zijn – die weten altijd goed wat het volk wil – berust op een vergissing. Neen, Jenny is een echte nuchtere Friezin. Dat ze sprak op het rechtse feestje van de Nederlandse Leeuw, ach nou ja.

Als Thierry Baudet klinkklare onzin over klimaatverandering debiteert en meteoroloog Gerrit Hiemstra daar nuchter tegenin gaat, roept de redelijkheid om ontslag. Oh nee, om een debat. Dat is toch een heel redelijke vraag..

Hiemstra weet wel beter. Dat de Nederlandse pers nog altijd denkt dat wederwoord hetzelfde is als onzinverkopers evenveel aandacht te geven als wetenschappers, wil nog niet zeggen dat er een debat is. Baudet is niet dom, maar is graag dwars en zeker als links boos wordt. Daar ga je niet mee in debat, die trekt je mee naar beneden. Dat is pas Friese nuchterheid.

Trap toch niet in die rechtse roep om redelijkheid. Helaas heeft de kant van het politieke spectrum nu de wind in de rug en dan wil men nog wel eens toegeeflijk zijn. Wacht maar.

Het is de paradox van de millenials. Ze gaan een heel onzekere financiële toekomst tegemoet en stemmen op partijen die dat versterken. Meezwammen met de winnaars. Het voelt als in de broek plassen, lekker warm tot het opdroogt en het heel koud wordt. 

Vaders in de speeltuin

Eerlijk gezegd heb ik mij in Nederland zelden bezondigd aan gedachten over vaders en speeltuinen. Nu, gelukkig tijdelijk, wonend tegenover een speelplaats aan het strand van een Spaanse badplaats valt mij toch het een en ander op. En dat is een tegenvaller voor de bepleiters van vaders aandacht voor het nageslacht.

Spelende kinderen zijn doorgaans, zonder bemoeienis van ouders, tamelijk rustige wezens. Mits het speelgerei enig beroep doet op de fantasie van het kroost. In de moderne speeltuinen is dat helaas - veelal uit veiligheidsoverwegingen voor onze goudklompjes - weinig het geval, hetgeen al snel leidt tot verveling en daarmee lawaai.

Er zijn evenwel dagen dat vaders hun entree doen in het speelpark der kinderen. Dat is doorgaans in de weekends en op feestdagen. Dan moet er iets worden ingehaald en waar moeders door de week vaak wel iets aan opvoeding doen, menen vaders hun gehele versie daarvan aan de keuters te moeten opdringen.

Wat het is, is mij nog niet geheel duidelijk, maar het leidt wel tot een hels kabaal. Kinderen gillen, krijsen en huilen veel meer dan anders. Op de helse schommel - wie zo iets heeft bedacht verdient een zware lijfstraf - duwt de vader zo hard dat het kroost het uitgilt. Het liefst propt hij er ook zoveel mogelijk kleintjes op. En gaat dan nog maar eens hard duwen.

De kinderen vinden dit zicht- en hoorbaar niet leuk. En maken dat kenbaar. Voor de vaders is dit evenwel allerminst een reden het wat kalmer aan te doen. Nee, een zetje extra en vooral het idee dat zijn kroost sterk moet zijn, hetgeen valt op te maken uit de opmerkingen tegen huilende – heel verstandige – koters.

Voor hen die menen dat vaders zich meer met de opvoeding moeten bemoeien is dit weinig bemoedigend. Het zou natuurlijk kunnen zijn, dat als zij die bemoeienis wat natuurlijker vanaf de geboorte aangereikt krijgen, het wat gematigder zou gaan. Ik ben evenwel bang dat zij de competitieve maatschappij nog meer in het kinderdomein brengen.

Moeders hebben dit kennelijk minder. Zij laten de kinderen het liefst hun gang gaan, tenzij ze ruzie of te veel lawaai maken. Dan wordt er soms zachtaardig ingegrepen. Maar zelden hard. Vaders stimuleren juist het lawaai, of lijken het in ieder geval niet erg te vinden. Het is een raar fenomeen. Of is dit nu typisch Spaans?

Ik vraag het mij af. Zijn het in Nederland ook niet de vaders die langs de sportvelden hun oogappels scheldend en tierend tot betere prestaties pogen te verleiden? Die scheidsrechters bedreigen, die in hun ogen hun kinderen benadelen? Waarschijnlijk is dit toch hetzelfde fenomeen.

Wat we ermee moeten? Ik zou het niet weten. Voor mijn rust zie ik liever geen vaders in de speelgelegenheden of sportvelden. Maar goed, het zijn andere tijden. Wellicht dat het vaders duidelijk gemaakt kan worden, dat het vergezellen van het kroost tijdens hun speeluurtje geen moment van drillen is, maar een moment van die kinderen zelf. Vaders hebben kennelijk ook opvoeding nodig om het wat natuurlijker te maken.

Pak de landbouwmaffia nu eens echt aan.

Het wil maar niet vlotten met die eigen verantwoordelijkheid van boeren in Nederland. De grootschalige fraude met mest in het Brabantse is een typisch voorbeeld van de achterhaaldheid van het Nederlandse model. Het is tijd voor een hardere aanpak.

Keer op keer stinken bewindslieden er weer in. Er wordt een misstand geconstateerd in de landbouw en onmiddellijk komt de belangenorganisatie LTO boete doen. Met de belofte zelf orde op zaken te stellen. En behalve enige cosmetische aanpassingen komt hier nooit wat van.

Toch gaat zelfs de nieuwe landbouwminister Carola Schouten (CU) – waarom toch altijd weer een boerendochter of –zoon? – weer mee in het spel. De Nederlandse politiek is stomweg niet opgewassen tegen de landbouwlobby, al stelt de sector op zich economisch weinig meer voor.

Dat laatste maakt de lakse houding van de overheid des te merkwaardiger. Natuurlijk VVD en CDA roepen in koor hoe belangrijk de landbouw is voor Nederland. Ach kom, alleen in de bollensector wordt nog wat verdiend. De melkveehouderij is een gebed zonder eind. Met subsidies overeind gehouden ten koste van een immense milieuschade.

De vleessector is al geen haar beter. Alleen met fraude wordt de zaak nog gered. En toch komt de politiek keer op keer met het idee dat de sector zichzelf moet reinigen. Dat – zo leert de geschiedenis – is geen oplossing. Het ontbreekt de Nederlandse landbouw aan een moreel kompas.

En daarin worden ze gesterkt door politieke partijen als CDA en VVD -  die aan hetzelfde euvel lijden. Plus een nog altijd niet wijzere Rabobank, die maar blijft investeren in een failliete boedel en het verlies niet durft te nemen. Waar blijft de krachtdadigheid van de politiek?

Maak er nu eindelijk eens een einde aan. Niks eigen ministerie en als dat dan zo nodig moet, onmiddellijk een jurist erop zonder boerenachtergrond. Natuurlijk, er zijn vast goedwillende boeren. Laat dat dan de overblijvers zijn, na een grondige schoonmaak. Net als in het gewone bedrijfsleven. Wie niet om wil, stoppen en wel onmiddellijk.

Niet alleen in Brabant, maar in het hele land. De enige mogelijkheid een einde te maken aan de reeks van schandalen is een harde ingreep van bovenaf. Geloof ze niet, die politici en lobbyisten die van de daken schreeuwen hoe belangrijk de landbouw is voor voedselzekerheid, werkgelegenheid en economie. Onzin.

Nederlandse boeren produceren amper menselijk voedsel. Behalve de aardappeltelers, en de groente en fruitsector is het allemaal verbouw van veevoer. De vleessector is uiteindelijk net zo goed ten dode opgeschreven. Al was het alleen maar omdat de consumenten het dierenleed niet meer zullen accepteren.

Nederland zonder landbouw? Welnee, er blijven vast wel boeren over, die op een gezonde manier willen produceren en waardevolle producten willen afleveren voor de eigen regio. In een divers landschap waarvoor we ons niet langer hoeven te schamen.

We moeten eens af van het imago van agrarische grootmacht. Te lang is het geaccepteerd in naam van `BV Nederland’. Laat het voorbij zijn, we worden er allemaal beter van. Weg met die maffia van massaproductie!

De dag na de onafhankelijkheid

Catalonië is wellicht een uurtje onafhankelijk geweest. Tenslotte besloot de Spaanse senaat enkele minuten na het Catalaanse parlement het artikel 155 in werking te stellen. Daarmee maakte Catalonië in feite zelf niet alleen een einde aan de zelfverklaarde onafhankelijkheid, maar ook aan de autonomie.

Het verzamelde journaille was in Barcelona. Daar gebeurde het allemaal, zo leek het. En inderdaad de cafés, die het slim aanpakten deden goede zaken. Vrijdagavond en zaterdag waren de straten van de separatisten. Zondag van de tegenstanders. Alles in relatieve vrede.

Niemand weet hoe Madrid de machtsovername in Catalonië zal afdwingen. De meerderheid van de Catalanen blijft binnen en verkneukelt zich min of meer over het ingrijpen van Madrid. Een fanatieke minderheid zal alles doen om te voorkomen dat de nationale politie hun leiders arresteert.

Buiten Barcelona was het alom vrede. Natuurlijk in een toeristisch dorp als Torredembarra was het een en al vreugde en verkeerde men nog in de valse veronderstelling dat Catalonië zelfstandig is. Alom vlaggen en spandoeken. Tien kilometer verderop in het even toeristische Roc de Gaieta is er geen sprake van een opgewonden stemming.

Hier volop Spaanse, niet revolutionaire Catalaanse en Europese vlaggen. De bevolking is er niet minder vrolijk om. Men geniet van de zon op het strandje, de voor de tijd van het jaar opmerkelijke warmte en het aangename zeewater. In een familiebadplaats als Cunit zit de stemming er volop in, dat wil zeggen vanweg de voetbalwedstrijd Barcelona-Athletico Bilbao.

Twee naar zelfstandigheid strevende regio's tegen elkaar. Maar daar heeft restauranteigenaar Josep het niet over. Het gaat alleen maar om de punten. Als Barcelona wint, verstevigt het de positie in de eredivisie. Zo niet, dan komt die eerste positie in gevaar.

Twintig jaar min of meer eenzijdig Catalaans onderwijs hebben hun werk gedaan. Studenten die nooit anders hebben gehoord, dan over de Spaanse onderdrukker, die heel fijntjes negatieve zaken in het Castelliaans (officiële Spaans) en positieve in het Catalaans onderwezen kregen, staan nu pal voor de Catalaanse regering.

Als het allemaal ook niet een nogal Spaans komisch tintje had, zou je er treurig van worden. Buitenlanders in Catalonië zijn – natuurlijk eigenbelang speelt een rol – woest op de separatistische regering in Barcelona. ,,Ze maken alles kapot, wat hier goed is'', zo is hier veel te horen.

Daarin vinden ze medestanders van de meer economisch denkende Catalanen. Als er een redelijker regering van bijvoorbeeld linkse signatuur in Madrid had gezeten, dan had men gelachen om die buitenlanders. Maar met de stijfkoppig centralistisch rechtse regering van Mariano Rajoy heeft eigenlijk niemand veel op. Zijn geliefde vice-premier neemt de taken over van de Catalaanse Carles Puigdemont, wiens toekomst uiterst onzeker is. Op zijn daad staat tenslotte een maximale celstraf van dertig jaar.

Madrid - Catalonië 0-1

De Catalaanse separatisten hebben een klinkende overwinning geboekt op de centrale regering in Madrid. De beelden van het brute optreden van de Guardia Civil hebben in heel Europa afschuw opgewekt. Bovenal hebben ze toch ook twijfelende Catalanen aan de kant van de rebellen gekregen.

Als zondagavond de stemmen zijn geteld, zal er ongetwijfeld een overweldigende meerderheid blijken voor onafhankelijkheid van Catalonië. Voor wat de uitslag waard is natuurlijk. Het allerdomste wat de Catalaanse premier Carles Puigdemont kan doen, is na het referendum de onafhankelijke republiek Catalonië uit roepen.

Hij zou er wel woord mee houden, maar aan scherpslijpers heeft Spanje nu even geen behoefte. Je hoeft niet veel sympathie te hebben voor de separatisten, om nu aan hun kant te staan. De Spaanse president Mariano Rajoy is de hoofdverantwoordelijke voor elke gewonde in Catalonië, maar een redelijker Catalaanse premier dan Puigdemont had veel ellende kunnen voorkomen.

Dat is de treurige conclusie van deze zondag. De rechtse Spaanse nationalist Rajoy en de Catalaanse nationalist Puigdemont hebben verzuimd ook maar een keer redelijk overleg te hebben. Waar in Schotland en Quebec zonder problemen vergelijkbare referenda zijn gehouden, had dit ook in Catalonië gekund.

Een eerlijk -niet bindend - referendum waar voor- en tegenstanders van onafhankelijkheid openlijk hun standpunten naar voren kunnen brengen. De afgelopen maanden was er in Catalonië louter het separatistische geluid te horen. Tegenstanders voelden zich geïntimideerd. Het hielp ook niet dat demonstraties voor een Spaans Catalonië elders veelal van bedenkelijk allooi waren.

Nu zullen veel van de tegenstanders van Puigdemont thuis zijn gebleven. Ook al heeft de Guardia Civil het referendum niet weten te voorkomen, verstoord is het wel. Van een eerlijke uitslag kan dan ook geen sprake zijn. De eerdere, weinig democratische, belofte van Puidemont dat hij ongeacht de opkomst bij een meerderheid de volgende dag de Catalaanse republiek zal uitroepen, zou olie op het vuur zijn.

Het mooiste zou zijn als de hoofdschuldigen aan dit drama hun verantwoordelijkheid zouden nemen en het veld zouden ruimen. Nieuwe regionale verkiezingen in Catalonië en het vertrek van de minderheidsregering van Rajoy, zouden een opening bieden voor een vreedzame oplossing zonder gezichtsverlies van beide partijen.

Het is te vrezen dat dit er niet in zit. Madrid zal onder Rajoy alleen nog maar harder optreden na de toch wel smadelijke nederlaag voor de Guardia Civil in Catalonië. De leiding van de Catalaanse politie, de Mossos, mag terecht bang zijn voor gevolgen van het terughoudende optreden tegen het referendum. En Puigdemont zal zijn persoonlijke rekening willen vereffenen.

Brussel zou nu toch ook niet meer kunnen zwijgen. Zonder partij te kiezen voor de separatisten is een veroordeling van het geweld toch het minste wat de EU kan doen. Een oproep aan de Rajoy en Puigdemont om tafel te gaan en een eerlijk referendum te eisen zou op zijn plaats zijn. Al zit Brussel allerminst te wachten op een onafhankelijk Catalonië.

Madrid heeft deze ronde bewezen niet in staat te zijn de constitutionele crisis te bezweren. Ongetwijfeld zullen de Basken en Galiciërs zich gaan roeren. En zo dreigt er een mislukte staat te ontstaan binnen Europa. Waar populisme en nationalisme al niet toe in staat zijn. Met een steuntje in de rug van hackende internetters van vermoedelijk Russische afkomst. Trap er toch niet in Europa.