Een vermoeiende discussie

Het is vermoeiend, die discussie over de landbouw in Nederland. D66 lanceert het aloude idee om de Nederlandse veestapel eindelijk eens te doen krimpen, zoals de Partij voor de Dieren en Groenlinks overigens al veel langer propageren . Dus reageert de landbouwsector met even oude argumenten: Wij verzorgen het eten in Nederland, wij onderhouden landschap, wij zijn belangrijk voor economie, wij werken zo hard.

Dus nog maar even die argumenten even op rij:

Op dat zorgen voor ons voedsel valt heel wat af te dingen. Nederlandse melkveehouders (de trots van de sector van de landbouw) produceren vooral miljarden liters melk. Die melk moet de coöperatieve zuivel (Friesland Campina) tot waarde brengen. Want de melkveehouders zijn eigenaar van die coöperatie. 

Dus meldt de coöperatie elk jaar trouw dat de bulk van de melk verwerkt is tot melkpoeder en kaas, hetgeen bijna elk jaar leidt tot miljoenen verliezen. Dat de coöperatie ook elk jaar weer winst maakt, is vooral te danken aan activiteiten buiten Europa met zuivel die veelal ter plekke gekocht wordt. Zonder die coöperatie zou de melkveehouderij allang op zijn gat liggen.

Om die miljarden liters melk te kunnen produceren zijn de bloeiende Nederlandse weiden platgewalst en beplant met eentonig raaigras, want dit is zo eiwitrijk. Dankzij dat eiwitrijke voedsel geven de koeien veel melk en produceren ze nog meer mest. Die mest is de belangrijkste oorzaak van het stikstofoverschot in Nederland en van verontreiniging van het bodemwater met fosfaat.

De vleesproducerende veehouderij, dus de varkens- en pluimveehouderij, heeft evenveel moeite zijn waar winstgevend te maken. De dieren leiden er een treurig en feitelijk misdadig slecht leven. Ze worden gevoed met onder andere geïmporteerde sojaresten. De daaruit voortgekomen mest draagt eveneens bij aan het stikstofoverschot van Nederland.

De Nederlandse boeren lijken genetisch besmet met de drang tot massaproductie. Al decennia lang bepleiten deskundigen een meer op kwaliteit gerichtte productie. Een productie die voldoet aan de vraag van de consument, die best bereid is hiervoor te betalen. Niet voor die bulkproducten. Die zijn alleen maar geliefd als kiloknallers, dan wel stuntliters bij de grote supermarktketens.

Het pleidooi is grotendeels vergeefs geweest, want nog immer zijn de melkveehouders zeer trots op hun zestien miljard liter per jaar en de varkenshouders op hun megastallen. De zuivelindustrie poogt keer op keer zijn leden te overtuigen ietsje minder te produceren. Het helpt niet. Voor de vleesindustrie geldt min of meer hetzelfde, al is daar minder sprake van coöperaties.

Ministers zijn gesneefd op het mestdossier. Herhaaldelijk is beloofd de ongebreidelde groei van de instensieve veehouderijaan te pakken. Maar een sterke lobby van de boerenbond LTO, CDA en voorheen Boerenleenbank (Rabo) heeft gezorgd voor een blokkade van wat voor maatregel dan ook.

Dus is het Nederlandse landschap veranderd in een monotone woestijn van raaigras. Is dat landschap bijkans ook ondergronds alle biodiversiteit verloren, en zoals al gemeld verstoort de stikstofuitstoot de natuur buiten de landbouwgrond.

De economische kant van de landbouw is al evenmin om over naar huis te schrijven. Het rendement van de melkveehouderij is bedroefend. Alleen dankzij heel hard werken, vaak met onbetaalde gezinsleden, het niet meetellen van de waarde van grond en andere zaken, blijft er voldoende over om enigszins de armoede te verhullen. Subsidies doen de rest.

De vleesindustrie heeft zo zijn goede jaren, maar die worden dan wel weer afgewisseld door slechte. Vandaar dat er geen geld is om de leefomstandigheden in de stallen echt te verbeteren. Een ding hebben ze gemeen met de melkveehouderij en dat is de noodzaak tot exporteren van zo´n beetje 80 procent van de productie. Subsidie is er voor de vleesindustrie amper. En natuurlijk moeten we niet vergeten, dat de veehouderij in zijn geheel feitelijk zaken produceert die mensen niet echt nodig hebben om gezond te eten.

Het veel geroemde landbouwrendement komt vooral voor rekening van de doorvoer en de bollenindustrie. Want ook de akkerbouw is niet echt een vetpot, hoewel de pootardappelteelt vaak redelijk winstgevend is. Voor de rest zijn de Nederlandse grond en het klimaat niet bijzonder geschikt voor hoogwaardige productie. 

Als bierbrouwer Bavaria een moutfabriek vestigt in Groningen moet het vaak graan importeren vanwege de slechte kwaliteit van de Nederlandse mout. Voorheen was de suikerbietenteelt nog een leuke verdienste, maar ook dat is voorbij. Dus produceren de Nederlandse akkerbouwers veelal veevoer.

Boeren werken inderdaad vaak heel hard. Maar of dat nu iets is om trots op te zijn is de vraag. De redenen om de landbouw eens goed tegen het licht te houden  zijn al vele jaren bekend. En toch verandert er niets. Zie de reacties op het voorstel van D66. Zo lang de rechtse politiek in Nederland in de ban blijft van de sector moet de wal uiteindelijk het schip keren. En dat gaat veel meer kosten dan het D66-voorstel.

Een kloteweek

Er zijn van die dagen, die je liever zou vergeten. Eigenlijk de hele week is al fucking klote, om het maar eens hardop te zeggen. Kunnen we niet in massale vergetelheid verzinken en net doen of deze week niet is gebeurd. Oh, koning Alzheimer, het kan nog.

Op de sociale media zag ik de verzuchting voorbij komen van een vrouw, die mannenhanden tot aan de manchetten in haar uterus voelde na het nieuws van deze dag. Dat is wellicht een juiste constatering: witte mannen die nog even hun stempel voor jaren achterlaten op een maatschappij en vooral het vrouwelijke deel ervan, dat hunkert naar verandering.

Het hardst komt de wet tegen abortus in Alabama aan. Daar waar louter witte achterlijke mannen de vrouwen even hun plaats denken te kunnen wijzen. Wetend dat wat ze besluiten ongrondwettelijk is, in de hoop dat de mede door Trump benoemde conservatieve rechters van het hooggerechtshof de bestaande en correcte abortuswetgeving zullen omdraaien.

En ze hebben verdomme nog een kans van slagen ook. Dan moeten de artsen vanuit het buitenland weer met een abortusboot voor de kust van de Verenigde Staten liggen, zoals ze al voor andere derde wereldlanden hebben gedaan. Ja, het land dat de westerse ´beschaving´ moet beschermen. Met zijn vervloekte evangelicals die hun kwalijke sporen nalaten over de hele wereld.

En in Nederland, het land zonder biodiversiteit, juicht de goegemeente over de terugkeer van de herriemachinerie van de Formule 1 naar de duinen bij Zandvoort. Wee de dorpsgenoot die er iets van durft te zeggen. Het is de prins die het land erin heeft geluisd, maar op dat prinszijn mag je hem niet aanspreken. Hij heeft het allemaal zelf bereikt.

Degenen buiten het dorp die klagen over de herrie in een natuurgebied wordt zuurheid verweten. Het is natuurlijk weer links dat de geneugten van de gewone man wil verbieden. De lulkoek. Want het zijn vooral welgestelde witte mannen van middelbare leeftijd die de herrie opzoeken en veelal zelf veroorzaken. En altijd met steun van de VVD.

Ik herken ze, de steunpilaren van de herriemachinerie die het volle Nederland met politieke steun verzieken. Je zult maar in de buurt van een vliegveld of –basis wonen. En dat is nogal snel het geval in een klein land dat alles zelf wil hebben. Klagen mag niet, want dan ben je zuur en links en wil je de gewone man zijn speeltje afnemen.

Sodemieter toch een eind op. En doe het snel, liefst voor de verkiezingen. Dat bespaart ons het triomfantelijke geneuzel van domrechts als ze weer hun zeteltjes winnen in Europa. Als het je niet interesseert, stem dan niet. Hou je mond als je te stom bent om elementaire beginselen van democratie te snappen.

Democratie is voor mensen die het goede willen. Die zich informeren alvorens te stemmen. Die kranten lezen, die boeken tot zich nemen en de informatie van sociale media op hun waarde kunnen beoordelen. De rest mag zijn stembriefje blanco inleveren. Evangelicals eerst. En daarna de mensen die bozer zijn over het bezetten van een helse boerderij dan over het leed dat varkens er wordt aangedaan.

Pas op: pro-life komt eraan

Dat er in onzekere tijden een zekere hang naar behoudzucht ontstaat, dat is op zich niet ontdaan van een zekere logica. Je begrijpt het wel in landen die bijna af leken. Maar waarom die behoudzucht gepaard moet gaan met vrouwenhaat, dat is onbegrijpelijk en triest. Daarin past het wereldwijd groeiend verzet tegen abortus.

Na jaren van vooruitgang op het gebied van vrouwenrechten is er nu een groeiende tegenbeweging. In Nederland is die vooral te vinden onder de aanhang van Forum voor Democratie. Leider Thierry Baudet uit in onbewaakte ogenblikken even belachelijke als gevaarlijke ideëen over vrouwen.

In Brazilië is met Bolsonaro evenwel een president gekozen, die op dat gebied de kroon spant. En natuurlijk is de VS een aanjager van deze beweging met Trump voorop. Ultraconservatisme noemt men het nu, omdat extreemrechts zo versleten klinkt. Maar eerlijk gezegd past vrouwenhaat niet erg bij conservatief denken, maar wel goed bij fascisme.

Onderzoekt alles en behoudt het goede luidt een oud gezegde, dat in de conservatieve wereld bekend moet zijn. Helaas is het moderne conservatisme (klinkt toch als paradox) vergeten dat met het badwater het kind kan worden weggegooid. Dus klinkt er de leuze dat de vrouwen dienen te baren om de horde buitenlanders te overvleugelen. In Afrika liever niet overigens.

In de VS en Brazilië heeft de conservatieve beweging van het verbieden van abortus een speerpunt gemaakt. Maar die landen zijn zeker nog niet af. Helaas groeit in ontwikkelder landen de anti-abortus beweging eveneens. 

Geradicaliseerde christenen, geïnspireerd en gesteund door de evangelische broeders uit de VS, worden voortdurend aggresiever in hun strijd tegen abortus. Dat hun standpunt, dat de mens het van god gegeven leven niet mag beëindigen en dat abortus gelijk staat aan moord, zich moeilijk verhoudt tot de grote aanhang binnen de bio-industrie en ook de doodstraf niet wordt afgewezen, is kennelijk geen bezwaar.

Tot nu toe is in de misogyne flauwekul van Thierry abortus nog niet doorgedrongen. Ja, vrouwen als wandelende baarmoeders het mag allemaal gezegd, maar openlijk tegen abortus ageren kan zich tegen je keren. Dat hebben we in Spanje gezien waar de conservatieve Partido Popular hiervoor zwaar werd afgestraft. En de katholieke Spaanse soortgenoten van de FVD kregen slechts 10 procent van de stemmen. Te veel, maar minder dan in de rest van Europa.

Toch lijkt het slechts een kwestie van tijd aleer ook in Nederland de FvD zich het standpunt van de pro-life beweging toeëigent. Want het past keurig in het gedachtengoed van terugdringen van vrouwenrechten. De boze witte man die zich gepasseerd voelt door de geëmancipeerde vrouw zal het alleen maar toejuichen.

En religie mag dan op de terugtocht zijn in Nederland, veel van de overblijvende gelovigen stappen over van traditionele kerken naar evangelische gemeenschappen. En die gemeenschappen staan onder invloed van de VS-evangelicals. Die deinzen er niet voor terug om Trump als door god gezonden profeet te zien. Ach, dan is steun voor Thierry nog zo gek niet eens. En is het wachten op een tirade tegen abortus voor witte vrouwen.

Het gelijk van Anil Ramdas

Daar gaan we weer. Gemeenten hebben te weinig geld voor jeugdzorg en bezuinigen op bibliotheken. Het zorgt wel voor enige opgetrokken wenkbrauwen, maar het zou me verbazen als het anders zal uitpakken. Ach ja, bibliotheken, boeken, kranten, wie leest er nog?

Zou het nu bij niemand opkomen, dat de toegenomen vraag naar jeugdzorg ook iets te maken kan hebben met zo iets als het sluiten van bibliotheken, met ontlezing, met internet? Het verband zal niet rechtstreeks te leggen zijn, maar de voortdurende stroom baarlijke nonsens die dagelijks over de mensen wordt uitgestrooid moet gevolgen hebben voor de geestelijke gezondheid.

Wie deze week de documentaire over Anil Ramdas heeft gezien in Het Uur van de Wolf, komt daarin het moment tegen dat Anil na drie jaar India terugkeert naar Nederland. Hij heeft de moord op Pim Fortuyn en de opkomst van de LPF gemist en is verbijsterd over het land dat hij aantreft.

Alles en iedereen lijkt in de greep van de misvatting dat de media iets hebben gemist en feitelijk medeschuldig waren aan de moorden op Fortuyn en Theo van Gogh. Anil haalde fel uit naar dit idee en naar de populistisch achterban, waarin hij slechts white trash zag. Dat mocht niet meer, zo bleek.

In een aflevering van de kletsshow van Pauw zou hij zich mogen verdedigen tegen kritiek op zijn uitspraken. De uitnodiging werd ingetrokken waarop een wel bijzonder laffe Joost Zwagerman aantrad, die Anil als een baksteen liet vallen met gezeur over wegzetten van stemmers op domrechts. Het was een teken aan de wand.

Nadien kwam de grote gelijkschakeling van de vaderlandse media. Kritiek op de aanhang van populistische onzin verkopende poltici was elitair en kon niet meer door de beugel. De stroom van racistische en andere rechtse bagger kreeg ruim baan, want owee, stel voor dat de media weer iets misten.

Geert Wilders en Thierry Baudet zijn vooral groot geworden, doordat de media hen op handen droegen en hun flauwekul zonder weerwoord noteerden. Tegengeluiden, waren en zijn er amper. Ja, als ze er waren werden ze afgedaan als links (het ergste verwijt), zuur en niet bij de tijd. Nee, de media moesten weer leuk en amusant worden.

Het maakte eigenlijk al niet meer zoveel uit, want mensen lieten de kranten allang links liggen. Ietsje dieper gravende tv-programma´s als dat over Anil waren en zijn alleen te bekijken op onmogelijke uren. En alom klinkt het dat mensen de oude media niet meer nodig hebben, want alle nieuws is toch op internet te vinden. Ook nog gratis.

Tja, nu zitten we met de ellende. Opkomend antisemitisme, openlijk racisme, antivaxers, haatpromotoren, extreemrechts, klimaatonzin, het krijgt alle ruimte nu de remmende werking van de oude media voor de meeste mensen weg is. Veel politici hebben de afgelopen jaren samen met de populistische collega´s hard meegewerkt aan die ontwikkeling en huilen – voor zover ze nog een beetje fatsoen hebben – krokodillentranen.

Een beetje nadenkende jongere zou er stapel krankjorum van worden. Sommige ouderen ook trouwens, al zijn de meesten van hun leeftijdsgenoten door het stemgedrag medeschuldig. Anil had gelijk, de aanhang van PVV en FvD is white trash. Misschien niet alleen maar laag opgeleid en weinig verdienend, maar trash is het. 

Het wordt tijd dat we dat weer gewoon erkennen. Al is het aan de late kant. De media hebben echt iets gemist, maar dat kwartje moet nog vallen. Kritische journalisten moeten weer gewoon de ruimte krijgen om hun werk te doen, zonder gezeur van marktdenkende managers. Het is hopelijk niet te laat. Alleen zij kunnen ons redden, maar dan moeten we ze wel weer betalen én weer gaan lezen.

Media dragen polder ten grave

De polder werkt niet meer, zo lijkt de verdrietige conclusie van een artikel in de NRC van vandaag. Heel voorzichtig wijst de beschuldigende vinger naar vakbonden (minder voorzichtig), politiek en werkgevers. En nog voorzichtiger naar media.

In dezelfde krant prijkte een ingezonden stuk op de opiniepagina, waarin uitgehaald werd naar die media naar aanleiding van het mislukte pensioenakkoord. De kranten en ook andere media waren wel erg happig geweest, om de vakbonden het mislukken in de schoenen te schuiven.

De conclusie was dan ook, dat het er veel van weg heeft dat die media de ideologie van kabinet en werkgevers delen. Op het eerste gezicht lijkt het een beetje op de huidige populistische kritiek op de `Lügenpresse´. Maar er is meer aan de hand.

Als oud-journalist wil ik liever niet meedoen aan die gemakkelijke kritiek op de ´mainstream media´. Toch steekt het een beetje te moeten erkennen, dat de traditionele media de afgelopen decennia niet bepaald uitblonken in kritiek op de gevestigde economische orde.

Het was geen censuur, veeleer een stilzwijgend instemmen met de heersende gedachten. Als individuele journalist merkte je dat al heel snel. Wilde je opklimmen in de hierarchie, dan was het wenselijk dat je mening niet te veel afweek van de ´ mainstream´. 

En die `mainstream´ was instemmen met het neoliberale gedachtegoed. Zo werd het nooit gezegd. Ik vemoed dat men het zich niet eens bewust was. Wel herinner ik me een mededeling bij het uitkiezen van auteurs voor de redactionele hoofdartikelen. Een zekere `bedachtzaamheid´ moest wel spreken uit hun schrijven.

Tja, dan wist je wel dat met een afwijkende mening je kansen tot uitverkiezing nihil waren. Wie stelling nam tegen de neoliberale wereldorde – het was nog voor de financiële crisis van 2008 – werd niet bedachtzaam genoeg geacht. 

Gedachten als dat de lonen feitelijk al dertig jaar niet waren gestegen en de toegenomen welvaart slechts te danken was aan een grotere arbeidsdeelname en vooral veel krediet, waren toen nogal extreem. Vond men. 

En zo hielpen de media mee aan het kritiekloos aanvaarden van de `overwinning van het kapitalisme´ na de val van de Muur. Waar ze doorgaans betrouwbare partner in het maken en doorgeven van ander nieuws waren, ging het fout bij het economisch nieuws. Zonder dat het bewust gebeurde.

Kritiek op de economische gevestigde orde, kwam er pas schoorvoetend na de financiële crisis. De traditionele media hebben er nog altijd moeite mee. Kennelijk is de gedachte dat men `bedachtzaam´ moet zijn in tijden van teruglopende lezers- en kijkersaantallen.

Dat de NRC inmiddels ideologisch gezien enigzins is opgeschoven naar links, verhindert niet dat de krant nog immer vooral een podium is van de gevestigde economische orde. Het treurige is, zo blijkt uit genoemde artikelen, dat men het zichzelf niet bewust is.

En dat geldt waarschijnlijk voor de meeste media. Wat onbreekt is zeker de instroom van kritische jonge hemelbestormers. Jonge journalisten die de gevestigde orde bekritiseren zijn er amper, tenminste bij de voornaamste nieuwsbrengers.

Wat mij het meest opviel bij veel nieuwkomers, was de overheersende gedachte aan lezersaantallen. Aantallen die moesten stijgen door middel van leuke verhalen, niet door kritische en diepgravende artikelen. Ook al om de eigen journalistieke loopbaan niet in gevaar te brengen. Want meer dan ooit is de journalistiek een loopbaan geworden.

Dat stemt niet vrolijk over de toekomst van de traditionele media. Met `leuke verhalen´ zullen ze het niet redden. Misschien terug naar een kritische rol als luizen in de pels van de heersende klasse, voor zover ze dat ooit zijn geweest. Maar daarvoor heb je een basis nodig. En die ontbreekt vooralsnog.

De ellende van de erfopvolging

Roerend, die zorg voor suïcidale boeren. Vooral het zoeken naar oorzaken. Stress, eenzaamheid, milieuregels, ja, ja. En erfbetreders moeten de dreiging signaleren. Die zien het niet, dat is zeker, ook niet na een rollenspel.

Stel je eens voor. Je wordt geboren in een gezin, waarin vader een eigen bedrijf runt. Dat deed zijn vader ook al. Hetzelfde bedrijf. Nooit is het bij hem opgekomen of het wel leuk was. Je deed het, omdat je zo was opgevoed.

Je vader werkte hard om het bedrijf aan jou door te geven. Het hele gezin was het er over eens, dat jij het bedrijf over zou nemen. Aan jou werd niets gevraagd. Je werd geacht trots te zijn. Als een buitenstaander je al vroeg of het bedrijf overnemen echt dat was wat je wilde, zei je dat je toch de kans kreeg.

Of het wel een kans was, kwam niet bij je op. Op school werd in het dorp bij je op gekeken. En waar de dorpsjongens de beest uithingen, was jij al de verantwoordelijke. ´s Morgens vroeg moest je al weer op, want het bedrijf…

Je zus of jongere broer wist van jongsaf, dat jij het bedrijf over zal nemen. Dat zij haar aandeel in het bedrijf niet zal opvragen. Want het bedrijf dat is de familie. Daar vraag je niet aan om iets ten nadele van het bedrijf te doen.

Klinkt raar, misschien voor mensen buiten het boerenbedrijf. In de dagelijkse praktijk komt zulks vaak genoeg voor. Peter Middendorp heeft erin zijn roman ´Jij bent van mij´ een indringend portret van geschreven. De Duitse schrijfster Aline Herbing is zo mogelijk nog schrijnender in haar portret van de melkveehouderij en het dorpsleven in ´Er is niemand bij de kalveren´.

Maar boeren lezen geen boeken en ´erfbetreders´ evenmin. Deden ze dat maar. Ze zouden erin het geval van bovenstaande boeken iets van kunnen leren. Geboren worden in boerengezin, en zeker in een melkveehoudersgezin, is er een recept voor een verknipte persoonlijkheid.

Misschien dat de ouders nog opgroeiden in een bedrijf midden in de maatschappij. In een boerenbedrijf dat financieel gezond was, waar dagelijks mensen over de vloer kwamen. In het dorp werden ze geacht of gevreesd al naar gelang van hun omgang met de ´erfbetreders´.

Dat is allemaal veranderd. Boeren komen niet meer in het dorp. ´Erfbetreders´- wie bedenkt zo´n woord – zijn zeldzaam. En als ze komen is dat zakelijk, al te zakelijk. Het is inderdaad eenzaam geworden op de boerderij. 

Vaak zijn de boeren getrouwd met beter opgeleide dames uit het onderwijs en de zorg. Ze zijn met hun getrouwd, omdat ze iets zochten dat anders was dan wel uit wanhoop. Soms uit liefde. Ze doen het voor hen vervelende werk van de boekhouding en soms onderhouden ze ook de contacten met de buitenwereld. 

Boerenorganisaties maken zich zorgen over hun leden, want ze werken zo hard en worden ook nog eens bekritiseerd door de buitenwereld. Beste LTO´ers, jullie zijn vaak zelf boeren en schrikken wellicht van het beeld zoals dat hierboven is geschetst, of je wilt het niet zien. 

Het zal niet helpen dat de buitenwacht niet zo gecharmeerd is van het huidige boerenbedrijf. Maar de echte oorzaak van de nu plots in de aandacht aandacht staande problemen, zit in de erfelijk bepaalde opvolging in het zo geprezen familiebedrijf.

Ik heb ze gesproken, die zonen van boeren. Op hun opleiding, in de buurt. Voor een buitenstaander zijn ze volledig verknipt. Natuurlijk, velen zullen niet snel psychisch in de knoop komen. Daarvoor is een gevoelige ziel nodig en die is er meestal wel uitgehamerd, dankzij familie en ook opleiding.

Helaas zitten er ook echte mensen tussen. Gewone mensen met hun dromen en idealen, die vaak heel ver van de boerderij liggen. En daar vinden ze als kind geen gehoor voor, als puber niet en als volwassene evenmin. Want als die dromen en idealen niet samen vallen met het bedrijf, dat voor alles gaat, moet je sterk in je schoenen staan.

Er zijn ook verstandige ouders met een boerenbedrijf. Die bedenken zich nog eens aleer ze hun zoon of dochter in het keurslijf van de opvolger persen. Zoals elke goedwillende ouder vragen ze zichzelf af, hoe hun kind een min of meer gelukkig leven kan leiden. En als dat niet strookt met het voortbestaan van het bedrijf, het zij zo.

Maar er zijn te veel ouders in de boerencultuur, die het belang van het bedrijf voorop stellen. Díe ouders opsporen en hun kinderen van de boerenslavernij redden, zal de echte taak moeten zijn van de boerenorganisaties. Maar dat zal wel niet in de cultuur passen of in het businessmodel. Wellicht dat echte hulpverleners er iets mee kunnen.

Het onwetende platteland

Wie de opmars van extreem rechts wil stoppen moet beginnen op het platteland. Want daar gaat het mis. De gevolgen worden met de dag duidelijker. En over de hele wereld. 

De afgelopen jaren zochten journalisten, sociologen en historici naar de oorzaken van het oprukken van populistisch en extreem rechts. Sommigen zoeken het in het giftige mensel van extreem rechts en evangelische christenen, zeker na de winst van de fascist Jaïr Bolsonaro in Brazilië. En natuurlijk de invloed van de evangelicals in de Republikeinse partij in de VS. 

Dat de evangelische christenen wel iets te maken hebben met de aanvallen op de democratie in Amerika mag duidelijk zijn. Kennelijk hebben deze vrolijke gelovigen een vruchtbare bodem gevonden in gebieden, waar traditionele religies het afleggen door ongeletterdheid van de bevolking. Oude religies leunen toch sterk op de schrift. 

Maar het heeft er zeker buiten Amerika meer van weg, dat de hang naar extreem rechts iets te maken heeft met algemene onwetendheid. Hang naar religie is er meer een uiting van. En dat zien we terug in Europa. Overal zie je de aanhang van extreem rechts vooral in rurale gebieden. 

Daar is intellectuele inspanning minder gewenst. Voor de gemeenschapszin hoef je niet te kunnen lezen. Het dorpshuis en handen uit de mouwen zijn belangrijker.Wie meer wil, gaat maar naar de stad. Waartegen ook nog eens grote argwaan bestaat. Ook in Nederland.

Vroeger had je in de akkerbouwgebieden van Noord-Nederland nog de herenboeren met een duidelijk intellectuele belangstelling, die in de werkeloze wintermaanden gaarne de blik naar boven hieven. En dat was niet uit religieuze maar meer uit astronomisch overweging. In de weidegebieden met veehouders was dat al een stuk minder. Maar die herenboeren zijn er niet meer, die veehouders nog wel.

In heel Nederland had je voorheen nog bibliobussen, die zo´n beetje elk dorp aandeden met een redelijk aanbod, maar die zo mooie traditie is grotendeels gesneefd door gemeentelijke bezuinigingen. En lezen is er toch al niet een prioriteit. 

Het is dan ook geen verrassing dat het rurale Nederland gevoeliger is voor de verlokkingen van extreem rechts dan de steden. Dan mag al blijken uit het optreden en de steun voor de blokkeer Friezen. Bekend is het verschijnsel dat waar de minste gekleurden en moslims wonen, de angst hiervoor het grootst is. Overigens – voor wat het waard is - worstelen de Friese plattelandsscholen van oudsher met een hardnekkige leerachterstand.

Maar de invloed van het platteland op de politieke samenstelling is in Nederland minder groot door het one man one vote-systeem. Wie dan gaat klagen, dat de invloed van de Randstad onevenredig groot is, moet maar eens te rade gaan bij de VS, het Verenigd Koninkrijk - waar het platteland het land heeft opgezadeld met de brexit .

Zwaarder tellen van stemmen op het platteland lijkt geografisch te verdedigen, maar echt democatisch is het niet. Bovendien stokt de vooruitgang er door de intellectuele luiheid. Om het maar eens hardop te zeggen, er deugt iets niet daar buiten de stad. Op zijn minst ontbreekt er iets. Misschien moeten we stemmen er juist minder zwaar laten tellen.